Aanbevelingen voor gesprekstherapie

Anatolisch museum, Ankara, Turkije

Geef cliënten meer zeggenschap en verbeter jouw gesprekstherapie: aanbevelingen vanuit de Perceptual Control Theory (PCT) voor gesprekstherapie

Ger Schurink, 2021

Vertaling en bewerking van een passage uit: Alsawy, S., Mansell, W., Carey, T. A., McEvoy, P., & Tai, S. J. (2014). Science and practice of transdiagnostic CBT: A Perceptual Control Theory (PCT) approach. International Journal of Cognitive Therapy, 7, 334-359 (PDF).

De aanbevelingen van een op Perceptual Control Theory (PCT) gebaseerde benadering voor gesprekstherapie worden hier samengevat. Veel daarvan zijn opgenomen in de Method of Levels (MOL), maar ze kunnen evengoed worden toegepast in alle andere bestaande psychologische interventies. 

Geef cliënten zoveel mogelijk controle bij de start en alle vervolggesprekken

Geef cliënten meer invloed in hun behandeling als dit haalbaar is en geen noemenswaardig risico oplevert.

  • Vraag cliënten of zij zelf het aantal, de duur en de frequentie van de sessies willen bepalen. Ruim de eventuele organisatorische belemmeringen op die dit in weg staan.
  • Laat de cliënt zelf het onderwerp van de sessie  bepalen, ook als jij iets anders van plan was. Vraag bijvoorbeeld: Waar zou je het vandaag over willen hebben?
  • Bekijk of bepaalde aspecten van de huidige werkwijze echt noodzakelijk zijn, zoals het psychodiagnostisch onderzoek, het afnemen van de anamnese en het gebruik van huiswerk.

Bevorder de invloed van cliënten binnen voorgeschreven interventies

Dit kan vooral aangewezen zijn wanneer een behandelaar niet klaar of bereid is om een reeds bestaande interventies los te laten.

  • Laat cliënten hun eigen voor- en nadelen afwegen van bepaald (probleem)gedrag en manieren van denken.
  • Vraag cliënten hoe zij zelf iets zouden willen aanpakken, het tijdschema en hoe zij zouden weten of het aanpakken van bepaalde problemen heeft geholpen of niet.
  • Help de cliënt om de voordelen van het doorlopen van een bepaald programma op dit moment af te wegen tegen die van een ander onderwerp dat de cliënt misschien in deze sessie belangrijker vindt.
  • Als je oefeningen of een training aanbiedt vraag de cliënt dan regelmatig of het helpt of niet, en zo ja, hoe het hem helpt. Als ze het niet bruikbaar vinden, doe dan iets anders.

Richt je op wat er bij de cliënt in het gesprek gebeurt.

PCT stelt dat gedrag, denken, herinnering en verbeelding allemaal dienen om perceptie te controleren, en dit kan alleen in het actuele moment.

  • Gebruik eenvoudige vragen om de aandacht te vestigen op de perceptie van het huidige moment. Dit is altijd belangrijk ongeacht of de therapeut nu gedachten exploreert, een herinnering bespreekt, vraagt naar het waarom van het gebruik van bepaalde woorden, zich richt op emoties of het gedrag analyseert.
  • Sta tijdens het gesprek regelmatig stil bij het huidige moment: Hoe gaat het nu? Hoe is het om hierover te praten? Wat gebeurt er met je terwijl we hierover praten?
  • Bekijk een onderwerp uit het verleden of in de toekomst door de bril van het heden. Wat gebeurt nu met je nu je je herinnert wat er gebeurd is? of Wat zie je allemaal voor je dat er gaat gebeuren.

Hanteer eenvoudige manieren om de aandacht te richten

Gebruik een eenvoudige aanpak om de aandacht te focussen op de persoonlijk belangrijke doelen van de cliënt en houd die aandacht daar. Volgens de PCT kan algemene controle die iemands over zijn leven heeft alleen bereikt en gehandhaafd worden door veranderingen op het niveau van de belangrijkste doelen.

  • Blijf vragen: Wat is hier voor jou het probleem? Wat is momenteel het belangrijkst? Wat stoort je het meest in wat je me vertelt? Vaak is de aandacht van de cliënt slechts op de tijdelijke of oppervlakkige details ervan gericht is terwijl waar het werkelijk om draait op de achtergrond blijft.
  • Merk verstoringen op zodra ze zich voordoen: Wat gebeurt er terwijl je nu pauzeert? Wat maakt dat je juist op dit moment glimlacht? Vluchtige gedachten en gevoelens hebben vaak te maken met cruciale achterliggende conflicten die gemist kunnen worden als de therapeut er niet onmiddellijk naar vraagt.

Help conflicten te vinden en te onderzoeken

PCT gaat er van uit dat we de grip op ons leven terugkrijgen door onze botsende doelen op het spoor te komen en er onze aandacht bij blijven houden.

  • Help cliënten om onzekere situaties en gemengde gevoelens toe te laten en te uiten om ze in meer detail te onderzoeken.
  • Onderzoek conflicten expliciet door cliënten de gelegenheid te geven vrijuit over beide kanten te praten, over mogelijke beslissingen, doelen en standpunten.
  • Probeer de cliënt niet naar de ene of de andere kant te sturen, maar laat alle aspecten op een spontane manier aan bod komen.

Laat alles achterwege wat je niet nodig hebt

Om de tijd te benutten die de cliënt in de sessie nodig heeft om zijn aandacht op het probleem te richten en daar te houden beperk jij wat jij zelf zegt en doet.

  • Houd je vragen kort en duidelijk.
  • Gebruik de eigen woorden van de cliënt en geen vaktermen of jouw interpretaties.
  • Besteed tijdens de sessie geen tijd aan wat de cliënt thuis ook zou kunnen doen, zoals psychoeducatie.
  • Als een cliënt zegt dat een techniek niet voor hem werkt, probeer dan iets anders.

Vraag om feedback

PCT legt uit waarom we regelmatige feedback nodig hebben om doelen te bereiken en dat geldt ook voor het geven van effectieve therapie.

  • Vraag om feedback tijdens de therapie en niet alleen aan het eind: Hoe is het om hier vandaag over te praten?, Hoe vind je dit gesprek tot nu toe?
  • Vermijd echte feedback niet door je manier van vragen stellen. Op de vraag ‘Was alles in orde vandaag?’ zal de cliënt waarschijnlijk geen nee laten horen.
  • Zoek naar je eigen fouten: Is er iets dat ik vandaag heb gezegd dat  jou niet heeft geholpen?, Wat zouden we in onze gesprekken kunnen veranderen zodat het jou beste werk?

De bovenstaande principes zijn gebaseerd op de theorie van de PCT en beschrijven tegelijkertijd veel van de fijnere finesses in het geven van therapie waar behandelaars meestal onzeker over zijn zoals: vertrouwen in wat cliënten zelf kunnen, controle loslaten, bang zijn om de weg kwijt te raken, angst om fouten te maken, bang zijn voor heftige gevoelens enzovoort.  Hoewel deze principes niet één enkele strategie bieden om alle blokkades bij cliënten en hulpverleners aan te pakken, bieden zij wel een werkwijze die voortdurend kan worden getoetst en aangepast vanuit het perspectief van de cliënt zelf.


In A Transdiagnostic Approach to CBT using Method of Levels Therapy vind je ook informatie over het toepassen van principes uit de PCT in psychotherapeutische interventies.

  • Chapter 28 Building MOL into other therapies and therapeutic practices.
  • Chapter 29 Utilising control theory in existing CBT.

Inkijkexemplaar van het boek met de bovengenoemde hoofdstukken.

Om je te helpen de sprong in het diepe te maken vind je op www.methodoflevels.nl praktische artikelen.